Terminologia iuridich-aministrativa
Tl Südtirol é le todësch ecuiparé al talian; la basa iuridica é l'articul 99 y 100 dl Statut spezial por la Regiun Trentin-Südtirol dl 1972.
Chësta ecuiparaziun rapresentëia na desfidada particolara por le lingaz iuridich-aministratif: i istituc dl dërt talian che vel tl Südtirol mëss gní traslatá sciöche al alda por todësch – y nia dagnora ne vára da tó ca la parora todëscia che vëgn adorada tl'Austria, tla Svizera o ti Paisc Todësc por definí n istitut talian.
Porchël él da fá na inrescida plü o manco grana vigni iade che al é na traduziun da fá. Tres stüdi de comparaziun dl dërt mëssel gní ciafé fora sce o tan inant che n'espresciun adorada te n ater ordinamënt iuridich de lingaz todësch pó ince gní tuta tl Südtirol. Sce i istituc dl dërt é massa desvalis mëssel gní lauré fora n term todësch spezifich por le Südtirol che pó bonamënter ti soné demorvëia ales porsones de lingaz todësch fora dl Südtirol, mo che ti dará da capí che ara se trata de n istitut de dërt talian che á n'atra regolamentaziun. Por normé i terms iuridich-aministratifs plü importanc por le Südtirol y garantí n'adoranza coreta y uniforma, y cun chësc sambëgn ince sigüda dla punt de odüda iuridich, dl lingaz todësch dl Südtirol él gnü metü sö na comisciun aposta, la Comisciun paritetica de terminologia.
La Comisciun paritetica de terminologia (TerKom) é gnüda istituida dl 1994 sön la basa dl articul 6, coma 1 dl DPR n. 574/1988 (“Normes de atuaziun dl Statut spezial por la Regiun Trentin-Südtirol sön l'adoranza dl lingaz todësch y dl lingaz ladin ti raporc cun l'aministraziun publica y ti prozedimënc iudiziars”).
So compit é chël da stabilí y normé la terminologia iuridica y aministrativa che vëgn adorada dai organs, dai ofizi y dai conzescionars dl setur publich.
Da canche ara é gnüda istituida á la TerKom lauré fora y normé, en colaboraziun cun esperc y espertes, dantadöt terms dl dërt aministratif, zivil, prozessual zivil, penal, prozessual penal y universitar.
Do da n valgügn agn de interuziun á la Comisciun indô tut sö süa ativité de normaziun dl 2024 te na composiziun nöia.
Dla Comisciun atuala fejel pert sis componënc nominá dal Comissariat dl Govern y dala Junta provinziala: trëi fej pert dl grup linguistich talian (la dot.a Lorenza Pantozzi Lerjefors, le dot. Gabriele Finelli, le prof. Francesco Palermo) y trëi dl grup linguistich todësch (la prof.a Esther Happacher, le dot. Thomas Mathà y l'av. Karl Zeller). A ce dla Comisciun él le dot. Thomas Mathà y la vizepresidënta é la dot.a Lorenza Pantozzi Lerjefors.
Le secretariat dla Comisciun ti é gnü surandé al Ofize Chestiuns instituzionales y linguistiches dla Provinzia. La Comisciun pó se lascé sön le sostëgn scientifich dla dot.a Natascia Ralli y dot.a Isabella Stanizzi, döes terminologhes espertes dl Istitut de linguistia aplicada de Eurac Research.
Contat:
Secretariat dla Comisciun paritetica de terminologia c/o Ofize Chestiuns instituzionales y linguistiches, Palaz provinzial 1 – Plaza Silvius Magnago 1, 39100 Balsan
E-mail: zentraledienste.servizicentrali@pec.prov.bz.it
Tel. 0471 41 11 60/63/64
Publicaziun dla terminologia normada
La terminologia normada, sön chëra che le Comissariat dl Govern y la Junta provinziala pó fá osservaziuns, vëgn publicada tl Boletin ofizial dla Regiun y spo tuta sö tla banca dac Informaziuns sön bistro colocada pro Eurac Research, olache ara vëgn metüda a desposiziun dl publich ince te na forma digitala, integrada cun definiziuns, indicaziuns sön le setur iuridich y spezialisé, le contest o d'atres informaziuns d'öga.
Dovëi d'adoranza por l'aministraziun publica tl Südtirol
Tla verjiun todëscia di tesć iuridics y aministratifs, y ince tles leges mëssel tl Südtirol gní adoré i terms normá.
Les dezijiuns dla Comisciun terminologica pó gní desćiariades tla seziun "Listes terminologiches".
La terminologia iuridich-aministrativa pó gní ciarada do tla banca dac bistro. Bistro, le sistem informatif por la terminologia iuridica dl Istitut de linguistica aplicada de Eurac Research é gnü svilupé dl 2001 sön inciaria dla Provinzia autonoma de Balsan sciöche meso d'aiüt por mioré la comunicaziun, la produziun de tesć y la traduziun. Dl 2013 á metü man le laur por mioré la verjiun de bistro en colaboraziun cun le Sorvisc Information Technologies de Eurac Research y l'Ofize Chestiuns linguistiches da n iade dla Provinzia autonoma de Balsan. Bistro ne s'adressëia nia ma a porsones espertes tl ciamp iuridich y traduturies y traduturs spezialisá, mo é ince a desposiziun de dötes les porsones che adora informaziuns sön i terms iuridich-aministratifs adorá tl Südtirol. Te bistro él a pert i terms por talian y todësch ince tröc terms por ladin (badiot y gherdëna).
Le patrimone terminologich te bistro vëgn tresfora amplié y ajorné. Al momënt él dantadöt terms che reverda chisc ciamps:
• dërt europeich
• dërt de familia
• dërt sozietar
• dërt comerzial
• dërt de prozedöra penala
• dërt penal
• dërt aministratif
• dërt internazional
• dërt de prozedöra zivila
• dërt zivil
I terms todësc normá dala Comisciun paritetica de terminologia por le Südtirol é amarsciá a vërt te bistro; a chësta moda él plü saurí da se odëi atira fora le term normé che mëss gní adoré ti documënc dl'aministraziun.
Les schedes dla banca dac pëia ia da n conzet, chël ó dí che te öna na scheda ciafon, sce danman, dötes les denominaziuns che se referësc al medemo conzet y dötes les informaziuns linguistiches y iuridiches.
Le grup de laur che se crüzia dl'elaboraziun dla terminologia dl'Eurac laora fora les schedes terminologiches te bistro aladô dles metodes terminologiches tignin cunt dles particolarités dl ciamp iuridich. De plü informaziuns é da ciafé diretamënter sön la plata bistro dl'Eurac.
Listes terminologiches
(Cumiscion per la terminologia ufiziela aldò dl art. 6 dl DPR di 15 de lugio 1988, nr. 574 – Normes de atuazion al Statut de autonomia)
Ultimo ajornamënt: 17/02/2026